Kaz yetiştiriciliğinde kârlılığı belirleyen en önemli kararlardan biri doğru ırkı seçmektir. Hızlı gelişen, yüksek canlı ağırlığa ulaşan ve yemden iyi yararlanan bir kaz ırkı; üreticinin hem yetiştirme süresini hem de toplam maliyetini doğrudan etkiler. Son yıllarda et üretimine yönelik kaz yetiştiriciliğinde öne çıkan Mast kazı ile Linda kazı, bu nedenle sık sık karşılaştırılmaktadır.
Mast kazı, iri vücut yapısı ve yüksek et verimiyle dikkat çekerken Linda kazı; hızlı gelişimi, çevre koşullarına uyumu ve üretim performansıyla tercih edilmektedir. Ancak yalnızca kazların ulaşabildiği ağırlığa bakarak hangi ırkın daha kârlı olduğuna karar vermek doğru değildir. Yem tüketimi, büyüme süresi, yavru kayıpları, yumurta verimi, iklime dayanıklılık ve satış fiyatı gibi birçok unsur birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle ticari yetiştiricilik yapmayı planlayan üreticiler için kısa sürede kesim ağırlığına ulaşan kazlar avantaj sağlayabilir. Damızlık ve yavru satışı hedefleyen işletmelerde ise yumurta verimi, döllülük oranı ve anaçların bakım kolaylığı daha önemli hale gelir. Ayrıca ırkın bölgenin iklimine uyum sağlaması ve pazarda kolay alıcı bulması da elde edilecek kazancı belirler.
Bu yazıda Mast kazı ile Linda kazını büyüme hızı, canlı ağırlık, yem tüketimi, yumurta verimi, bakım şartları ve et randımanı bakımından karşılaştıracağız. Böylece et üretimi, damızlık yetiştiriciliği veya yavru satışı hedefleyen üreticiler için hangi kaz ırkının daha kârlı olabileceğini ayrıntılı biçimde değerlendireceğiz.
1. Mast Kazı ve Linda Kazı Irklarının Temel Özellikleri
Mast kazı ve Linda kazı, Türkiye’de ticari kaz yetiştiriciliğinde ilgi gören yabancı kökenli genotipler arasındadır. Her iki kaz da beyaz tüy yapısı, hızlı gelişme potansiyeli ve et üretimine uygun vücut özellikleriyle öne çıkar. Bununla birlikte ırkların yetiştirilme amaçları ve güçlü yönleri birbirinden farklıdır.
Mast Kazının Temel Özellikleri
Türkiye’de genellikle “Alman Mast kazı” adıyla bilinen Mast kazı, özellikle besi ve et üretimi amacıyla tercih edilen ticari bir genotiptir. Geniş göğsü, dolgun gövdesi ve et tutmaya uygun vücut yapısıyla dikkat çeker. Tüyleri çoğunlukla beyaz, gagası ve ayakları ise turuncu tonlarındadır.
Mast kazları uygun bakım ve dengeli besleme şartlarında hızlı gelişebilir. Bu nedenle palazları belirli bir süre besleyerek kasaplık kaz satmak isteyen işletmeler açısından değerlendirilebilir. Ancak sürünün genetik kalitesi, uygulanan besleme programı ve yetiştirme sistemi alınacak sonucu önemli ölçüde değiştirir.
Mast kazının öne çıkan genel özellikleri şunlardır:
- Et üretimine uygun geniş ve dolgun gövde
- Beyaz tüy yapısı
- Besi performansına yönelik geliştirilmiş genetik yapı
- Entansif ve yarı entansif yetiştiriciliğe uygunluk
- Düzenli beslemeye hızlı karşılık verebilme
- Kesimlik kaz üretiminde değerlendirilme potansiyeli
Linda Kazının Temel Özellikleri
Linda kazı, diğer adıyla Lindovskaya, Rusya’da geliştirilmiş ticari bir kaz ırkıdır. Beyaz tüyleri, iri gövdesi ve gaganın üzerinde bulunan küçük çıkıntısıyla Mast kazından ayrılabilir. Hem et hem de damızlık üretiminde kullanılabilen çok yönlü bir kazdır.
Linda kazının en önemli özelliklerinden biri yumurta üretimi bakımından gösterdiği potansiyeldir. Türkiye’de sıcak iklim koşullarında yapılan bir araştırmada Linda kazlarının yumurtlama döneminin yerli kazlardan daha uzun sürdüğü ve kaz başına daha fazla yumurta verdiği belirlenmiştir. Bununla birlikte doğal kuluçka ve annelik davranışları sürüden sürüye değişebildiği için ticari yavru üretiminde kuluçka makinesine ihtiyaç duyulabilir. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi
Linda kazının öne çıkan genel özellikleri şunlardır:
- Et ve damızlık üretimine uygun çok yönlü yapı
- Beyaz tüy ve gaga üzerinde belirgin çıkıntı
- Hızlı büyüme potansiyeli
- Mast kazına göre yumurta üretiminin daha fazla öne çıkması
- Yarı entansif ve meraya dayalı sistemlerde yetiştirilebilme
- Palaz ve kuluçkalık yumurta satışına uygunluk
| Temel özellik | Mast kazı | Linda kazı |
|---|---|---|
| Köken | Alman kökenli ticari genotip | Rusya’da geliştirilmiştir |
| Genel yetiştirme amacı | Besi ve et üretimi | Et, yumurta ve damızlık üretimi |
| Vücut yapısı | Geniş, dolgun ve etçi | İri, uzun ve dengeli |
| Tüy rengi | Genellikle beyaz | Genellikle beyaz |
| Gaga yapısı | Düz ve turuncu tonlarında | Üzerinde karakteristik çıkıntı bulunur |
| Öne çıkan yönü | Besicilik ve kesimlik üretim | Çok yönlü üretim ve yumurta potansiyeli |
| Uygun işletme tipi | Et üretimine odaklanan işletmeler | Et, palaz ve damızlık satmak isteyen işletmeler |
İki genotip arasındaki temel fark, Mast kazının daha çok besi ve et üretimiyle; Linda kazının ise etin yanında yumurta ve yavru üretimiyle öne çıkmasıdır. Ancak Türkiye’de “Mast” veya “Linda” adıyla satılan her hayvan saf ve aynı verim seviyesine sahip olmayabilir. Kontrolsüz melezleme, ırkların beklenen özelliklerini kaybetmesine neden olabildiği için damızlık seçiminde güvenilir üretici, sürü kayıtları ve ebeveyn özellikleri mutlaka dikkate alınmalıdır.
2. Büyüme Hızı ve Canlı Ağırlık Karşılaştırması
Kaz yetiştiriciliğinde büyüme hızı, hayvanların kaç haftada satış veya kesim ağırlığına ulaşacağını belirler. Kazın hedeflenen ağırlığa erken ulaşması; barınak kullanım süresini, işçilik giderlerini ve toplam yem maliyetini azaltabilir. Mast ve Linda kazları hızlı gelişen ticari genotipler olsa da aralarında sanıldığı kadar büyük bir ağırlık farkı bulunmayabilir.
Kaz palazları en hızlı gelişimi ilk 8–10 haftada gösterir. Bu dönemde kaliteli başlangıç yemi, temiz su, uygun sıcaklık ve yeterli mera sağlanırsa her iki ırkta da güçlü bir gelişim elde edilebilir. On ikinci haftadan sonra büyüme devam etse de alınan her kilogram canlı ağırlık için tüketilen yem artmaya başlar. Bu nedenle kazı gereğinden uzun süre beslemek her zaman daha fazla kâr anlamına gelmez.
Mast Kazının Büyüme Performansı
Mast kazı, etçi vücut yapısı nedeniyle hızlı kilo alan bir kaz olarak tanıtılmaktadır. Özellikle ilk haftalarda yeterli protein ve enerji içeren yemlerle beslendiğinde göğüs, sırt ve but bölgesinde hızlı bir gelişme gösterebilir.
Bununla birlikte Mast kazının yüksek ağırlığa ulaşabilmesi yalnızca genetik özelliğine bağlı değildir. Palaz kalitesi, cinsiyet, anaç yaşı, barınak şartları ve besleme programı sonucu doğrudan etkiler. Yetersiz beslenen veya hastalık geçiren bir Mast kazı, genetik büyüme potansiyelini ortaya koyamaz.
Linda Kazının Büyüme Performansı
Linda kazı da ilk haftalarda hızlı gelişen ve ticari et üretiminde kullanılabilen bir ırktır. Erkek Linda kazları genellikle dişilerden daha hızlı büyür ve daha yüksek canlı ağırlığa ulaşır. Bu nedenle kesimlik üretim yapılırken erkek ve dişi kazların ayrı takip edilmesi daha doğru bir maliyet hesabı yapılmasını sağlar.
Linda kazları üzerinde yapılan bir büyüme araştırmasında, üç günlük yaştan 17 haftalık yaşa kadar 141 kaz takip edilmiştir. Araştırmada 17. haftadaki ortalama canlı ağırlık yaklaşık 3,26 kilogram olarak belirlenmiş; cinsiyetin ve bireysel büyüme farklılıklarının sonuç üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Czech Journal of Animal Science
Aynı Şartlarda Mast ve Linda Kazı Karşılaştırması
Mast ve Linda kazlarının gerçek büyüme farkını görebilmek için aynı yem ve bakım şartlarında yetiştirilmeleri gerekir. Kontrollü bir çalışmada Linda, Toulouse ve Mast genotiplerinden toplam 210 palaz aynı yemlerle 12 hafta boyunca yoğun besi sisteminde yetiştirilmiştir.
| 12. hafta sonucu | Linda kazı | Mast kazı |
|---|---|---|
| Ortalama canlı ağırlık | Yaklaşık 3,66 kg | Yaklaşık 3,72 kg |
| Büyüme performansı | Yüksek | Yüksek |
| Irklar arasındaki fark | Belirgin değil | Belirgin değil |
| Genel değerlendirme | Kesimlik üretime uygun | Kesimlik üretime uygun |
Araştırmada Mast kazları sayısal olarak biraz daha ağır görünmesine rağmen besi performansı ve karkas özellikleri bakımından genotipler arasında önemli bir farklılık belirlenmemiştir. Başka bir ifadeyle yaklaşık 60 gramlık fark, Mast kazının Linda kazından kesin olarak daha hızlı büyüdüğünü söylemek için yeterli değildir. Tropical Animal Health and Production
Üreticiler için önemli olan yalnızca kazın en yüksek kaç kiloya ulaşabildiği değildir. Kazın bu ağırlığa kaç günde ve ne kadar yem tüketerek ulaştığı daha belirleyicidir. İnternet üzerindeki 8–10 kilogram gibi rakamlar çoğunlukla yetişkin erkekler, özel besiye alınmış hayvanlar veya farklı hatlar için verilen üst sınırları ifade eder. Bunlar her sürüde ve 12–16 haftalık normal kesim döneminde elde edilecek standart ağırlıklar olarak görülmemelidir.
Büyüme hızı bakımından Mast ile Linda kazı birbirine oldukça yakındır. Mast kazı etçi görünümüyle avantajlı kabul edilse de güvenilir damızlıktan alınmış ve doğru beslenmiş bir Linda kazı benzer kesim ağırlıklarına ulaşabilir. Bu nedenle iki ırk arasında seçim yaparken yalnızca “hangisi daha fazla kilo alır?” sorusuna değil; palaz fiyatına, yem tüketimine, yaşama gücüne ve bölgedeki satış talebine de bakılmalıdır.
3. Yem Tüketimi ve Yemden Yararlanma Performansı
Kaz yetiştiriciliğinde en büyük gider kalemlerinden biri yemdir. Bu nedenle hangi ırkın daha fazla ağırlığa ulaştığından çok, bir kilogram canlı ağırlık artışı için ne kadar yem tükettiğine bakılmalıdır. Hızlı büyüyen fakat fazla yem tüketen bir kaz, daha düşük ağırlıkta kalan ancak yemi daha verimli kullanan bir kazdan daha kârlı olmayabilir.
Yemden yararlanma oranı şu şekilde hesaplanır:
Yemden yararlanma oranı = Tüketilen toplam yem / Kazanılan canlı ağırlık
Örneğin bir kaz 10 kilogram yem tüketerek 3 kilogram canlı ağırlık kazanmışsa yemden yararlanma oranı 3,33’tür. Bu rakamın düşük olması, kazın yemi daha verimli kullandığını gösterir.
Mast Kazının Yem Tüketimi
Mast kazı hızlı büyüme ve et tutma potansiyeline sahip olduğu için özellikle ilk haftalarda kaliteli yeme ihtiyaç duyar. Dengeli bir rasyonla beslendiğinde tükettiği yemi canlı ağırlığa çevirebilir. Ancak yoğun besi sisteminde gereğinden uzun süre tutulduğunda alınan enerjinin bir bölümü kas yerine yağ olarak depolanabilir.
Linda, Toulouse ve Mast kazlarının aynı şartlarda yetiştirildiği bir araştırmada Mast kazlarının karın bölgesindeki yağ oranının diğer genotiplerden daha yüksek olduğu görülmüştür. Buna karşılık toplam besi performansı ve karkas randımanı bakımından önemli bir üstünlük belirlenmemiştir. Bu sonuç, Mast kazının fazla yem verilerek sürekli daha ağır hale getirilmeye çalışılmasının her zaman ekonomik olmadığını göstermektedir. Tropical Animal Health and Production
Linda Kazının Yem Tüketimi
Linda kazı da hızlı gelişebilmek için özellikle ilk 6–8 haftada protein ve enerji bakımından dengeli bir rasyona ihtiyaç duyar. Linda kazlarının hareketli olması ve meradan yararlanabilmesi, uygun araziye sahip işletmelerde kesif yem giderinin azaltılmasını sağlayabilir.
Bununla birlikte Linda kazının her şartta Mast kazından daha az yem tükettiğini söylemek doğru değildir. Yem tüketimi; kazın yaşı, cinsiyeti, barınak sıcaklığı, meranın kalitesi ve rasyonun içeriğine göre değişir. Aynı genotip içindeki iki farklı sürü arasında bile önemli performans farkları görülebilir.
| Yem performansını etkileyen unsur | Mast kazı | Linda kazı |
|---|---|---|
| İlk haftalarda kaliteli yem ihtiyacı | Yüksek | Yüksek |
| Meradan yararlanma | Uygun | Uygun |
| Yoğun beside yağlanma eğilimi | Daha belirgin olabilir | Nispeten dengeli olabilir |
| Yemden yararlanma performansı | Bakım ve rasyona bağlı | Bakım ve rasyona bağlı |
| Uzun süreli besinin etkisi | Yağlanma ve maliyet artabilir | Yem maliyeti artabilir |
| Genel sonuç | Belirgin üstünlük yok | Belirgin üstünlük yok |
Mera Kullanımı Yem Maliyetini Azaltır mı?
Mast ve Linda kazlarının ikisi de iyi otlayıcıdır. Kaliteli bir mera; yonca, çayır otu ve kazların tüketebileceği çeşitli yeşil bitkileri sağlayarak satın alınan yem miktarını azaltabilir. Ancak yalnızca meraya bırakılan palazların kısa sürede yüksek kesim ağırlığına ulaşması beklenmemelidir. Özellikle gelişimin hızlı olduğu ilk haftalarda uygun palaz yemi verilmesi gerekir.
Kazları tamamen kapalı barınakta ve yalnızca hazır yemle yetiştirmek maliyeti yükseltebilir. Türkiye’de yapılan bir çalışmada da kazların meradan iyi yararlanmasının yem giderlerini azaltabileceği, yalnızca kesif yeme dayalı beslemenin ekonomik olmadığı belirtilmiştir. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi
Kârlı bir besleme programında genellikle şu uygulamalar öne çıkar:
- İlk haftalarda kaliteli ve dengeli palaz yemi kullanılması
- Kazların yaşına göre yemin protein ve enerji seviyesinin ayarlanması
- Uygun dönemlerde meradan yararlanılması
- Temiz suyun sürekli erişilebilir olması
- Kazların düzenli olarak tartılması
- Kilo artışının yavaşladığı dönemde kesim kararının verilmesi
- Yemin saçılmasını önleyen uygun yemliklerin kullanılması
Yem tüketimi ve yemden yararlanma bakımından Mast kazının Linda kazına karşı kesin bir üstünlüğü bulunmamaktadır. Aynı bakım şartlarında iki genotipin besi performansı birbirine yakın olabilir. Mast kazı yoğun beslemede biraz daha ağır hale gelebilse de bu farkın yağlanmadan mı yoksa daha fazla et üretiminden mi kaynaklandığı kontrol edilmelidir.
Bu nedenle merası bulunan ve yem maliyetini düşürmek isteyen işletmeler için her iki genotip de değerlendirilebilir. Irk seçiminden daha önemli olan; kaliteli palaz almak, ilk haftalardaki gelişimi aksatmamak ve kazları ekonomik kesim zamanından daha uzun süre beslememektir.
4. Yumurta Verimi, Kuluçka ve Yavru Üretimi
Kaz yetiştiriciliğinde gelir yalnızca et satışından elde edilmez. Kuluçkalık yumurta, günlük civciv ve büyütülmüş palaz satışı da önemli kazanç sağlayabilir. Bu nedenle damızlık işletmeler için yumurta sayısı, döllülük ve çıkım oranı canlı ağırlıktan daha önemli olabilir.
Linda Kazının Üreme Performansı
Linda kazı, yumurta ve yavru üretimi bakımından öne çıkan ticari genotiplerden biridir. Türkiye’de sıcak iklim şartlarında yürütülen bir araştırmada Linda kazlarından bir yumurtlama döneminde ortalama 36 yumurta alınmıştır. Aynı çalışmada yerli kazlar ortalama 15 yumurta üretmiştir.
Linda kazlarının yumurtlama dönemi daha uzun sürmesine rağmen doğal kuluçka isteklerinin zayıf olabileceği belirlenmiştir. Araştırmada Linda kazlarının yalnızca küçük bir bölümü kuluçkaya yatmış ve folluktan daha kolay kalktıkları gözlenmiştir. Bu nedenle düzenli palaz üretmek isteyen işletmelerin kuluçka makinesi kullanması gerekebilir. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi
Mast Kazının Üreme Performansı
Mast kazı daha çok et ve besi yönüyle tanınsa da damızlık olarak da kullanılabilir. Mast yumurtaları genellikle Linda yumurtalarından daha ağır olabilir. Ancak yumurtanın ağır olması tek başına daha fazla civciv veya daha yüksek kâr anlamına gelmez. Döllülük, yumurta saklama süresi, anaçların beslenmesi ve kuluçka koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Linda, Mast ve Toulouse damızlıklarının aynı koşullarda karşılaştırıldığı bir araştırmada Linda yumurtalarının Mast yumurtalarından daha hafif olduğu, ancak genotipler arasında genel çıkım oranı bakımından belirgin bir fark bulunmadığı görülmüştür. Veterinary Medicine and Science
| Üreme özelliği | Mast kazı | Linda kazı |
|---|---|---|
| Genel yetiştirme yönü | Et ve damızlık | Et, yumurta ve palaz |
| Yumurta büyüklüğü | Genellikle daha ağır | Nispeten daha hafif |
| Yumurta sayısı | Sürüye göre değişir | Genellikle daha yüksek |
| Doğal kuluçka | Sürüye göre değişebilir | Zayıf olabilir |
| Makineyle kuluçkaya uygunluk | Uygun | Uygun |
| Palaz satış potansiyeli | Bulunur | Daha güçlü olabilir |
Yumurta veya palaz satarak gelir elde etmek isteyen işletmeler için Linda kazı genellikle daha avantajlıdır. Daha fazla yumurta, kuluçka makinesi kapasitesinin daha iyi kullanılmasını ve sezonda daha fazla palaz üretilmesini sağlayabilir.
Buna karşılık yalnızca kesimlik kaz yetiştiren bir işletmede yumurta sayısının fazla olması doğrudan avantaj oluşturmaz. Bu nedenle damızlık ve yavru satışı hedefleniyorsa Linda kazı; et üretimi ağırlıklı bir sistem planlanıyorsa Mast kazı daha uygun bir seçim olabilir.
5. İklime Dayanıklılık ve Bakım Kolaylığı
Mast ve Linda kazları farklı iklim koşullarında yetiştirilebilen dayanıklı genotiplerdir. Yetişkin kazlar soğuğa karşı dirençli olsa da özellikle yeni çıkan palazlar; düşük sıcaklık, nem, hava akımı ve ıslak altlıktan kolayca etkilenebilir. Bu nedenle ırktan bağımsız olarak ilk haftalardaki bakım şartları büyük önem taşır.
Mast Kazının İklime Uyumu
Alman kökenli Mast kazı, serin ve soğuk iklim şartlarına uyum sağlayabilir. Yoğun tüy yapısı yetişkin hayvanları düşük sıcaklıklara karşı korur. Ancak sıcak yaz aylarında gölgelik alan, temiz içme suyu ve iyi havalandırılmış barınak sağlanmalıdır.
İri ve ağır yapılı Mast kazlarında sıcak havalarda hareket azalabilir. Barınağın havasız kalması, aşırı kesif yem verilmesi ve hayvanların dar alanda tutulması yağlanma ile ayak problemleri riskini artırabilir. Mera ve gezinti alanının bulunması bakımı kolaylaştırır.
Linda Kazının İklime Uyumu
Linda kazı serin iklime uyumlu bir genotip olarak bilinmesine rağmen sıcak bölgelerde de yetiştirilebilmektedir. Şanlıurfa’da sıcaklığın yumurtlama döneminde 35 dereceye kadar yükseldiği şartlarda yapılan bir araştırmada Linda kazlarının üretime devam ettiği görülmüştür. Bununla birlikte aşırı sıcakların uzun sürmesi, yem tüketimini ve üreme performansını olumsuz etkileyebilir. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi
| Bakım ve dayanıklılık özelliği | Mast kazı | Linda kazı |
|---|---|---|
| Soğuk havaya dayanıklılık | Yüksek | Yüksek |
| Sıcak iklime uyum | Gölgelik ve su gerekir | Uyum sağlayabilir |
| Mera kullanımına uygunluk | Uygun | Uygun |
| Barınak ihtiyacı | Kuru ve havadar | Kuru ve havadar |
| Doğal kuluçka kolaylığı | Sürüye bağlı | Genellikle daha zayıf |
| Genel bakım seviyesi | Orta | Orta |
Her iki genotip için de barınağın tamamen kapalı ve sıcak olması gerekmez. Asıl önemli olan hayvanların yağmurdan, çamurdan, sert rüzgârdan ve ıslak altlıktan korunmasıdır. Kazların başlarını suya sokabilecekleri derinlikte temiz su bulunmalı, ancak barınak zemininin sürekli ıslanmasına izin verilmemelidir.
Bakım kolaylığı bakımından Mast ile Linda arasında büyük bir fark yoktur. Et üretiminde iki genotip de benzer şartlarda yetiştirilebilir. Damızlık üretiminde ise Linda kazlarının doğal kuluçka isteğinin zayıf olabilmesi nedeniyle yumurta toplama ve kuluçka makinesi kullanımı ek işçilik gerektirebilir. İklime uyum konusunda ise ırk adından çok sağlıklı palaz seçimi, kuru barınak, temiz su ve doğru hayvan yoğunluğu belirleyicidir.
6. Et Verimi, Et Kalitesi ve Kesim Zamanı
Mast ve Linda kazları et üretiminde kullanılabilen hızlı gelişen genotiplerdir. Ancak et verimi değerlendirilirken yalnızca canlı ağırlığa bakmak yeterli değildir. Sıcak karkas ağırlığı, göğüs ve but eti miktarı, karın yağı oranı ve kesim yaşı birlikte ele alınmalıdır.
Mast Kazının Et Verimi
Mast kazı geniş gövdesi ve dolgun görünümü nedeniyle etçi yetiştiricilikte öne çıkar. Yoğun besi şartlarında hızlı ağırlık kazanabilir. Bununla birlikte Mast kazlarında fazla enerjiyle besleme sonucunda karın bölgesinde yağlanma artabilir.
Yüksek yağ oranı bazı tüketiciler için lezzet avantajı oluştururken yalnızca yağsız et arayan müşteriler açısından dezavantaj olabilir. Bu nedenle Mast kazlarını gereğinden uzun süre beslemek, et miktarından çok yağ oranını ve yem maliyetini artırabilir.
Linda Kazının Et Verimi
Linda kazı, Mast kazına yakın bir besi ve karkas performansı gösterebilir. Aynı şartlarda yetiştirilen Linda, Mast ve Toulouse kazlarının karşılaştırıldığı bir çalışmada karkas randımanı bakımından genotipler arasında önemli bir fark görülmemiştir.
Aynı araştırmada Linda etinin bazı yağ asidi değerleri ve ham protein oranı bakımından Mast etine göre daha avantajlı sonuçlar verdiği belirlenmiştir. Mast kazlarında ise karın yağı oranı daha yüksek bulunmuştur. Tropical Animal Health and Production
| Et üretimi özelliği | Mast kazı | Linda kazı |
|---|---|---|
| Canlı ağırlık potansiyeli | Yüksek | Yüksek |
| Karkas randımanı | Linda’ya yakın | Mast’a yakın |
| Karın bölgesinde yağlanma | Daha yüksek olabilir | Daha dengeli olabilir |
| Et üretimine uygunluk | Yüksek | Yüksek |
| Genel kullanım | Besi ve kesimlik satış | Et, damızlık ve palaz üretimi |
Uygun Kesim Zamanı
Yoğun beslenen Mast ve Linda kazları yaklaşık 10–12 haftalık dönemde kesim için değerlendirilebilir. Meraya dayalı veya yarı entansif yetiştiricilikte ise hedeflenen ağırlığa ulaşmak için 14–16 haftaya kadar beklemek gerekebilir. Kesim zamanı sabit bir yaş yerine canlı ağırlık artışı ve yem maliyeti takip edilerek belirlenmelidir.
Kazların haftalık kilo artışı belirgin biçimde yavaşladığında, verilen ilave yemin önemli bir kısmı yağlanmaya gitmeye başlar. Bu noktadan sonra kesimi geciktirmek toplam maliyeti yükseltebilir.
Yalnızca kesimlik et üretimi düşünüldüğünde Mast kazının görünüm ve yağlanma bakımından küçük bir avantajı olabilir. Daha dengeli et yapısı ve et dışında damızlık değeri arayan işletmeler için ise Linda kazı öne çıkar. Fakat kontrollü çalışmalar iki genotipin karkas performanslarının birbirine oldukça yakın olabileceğini göstermektedir. Bu nedenle kârlılığı belirleyen asıl unsur, doğru kesim zamanını yakalamak ve kazı gereksiz yere uzun süre beslememektir.
Sonuç: Mast Kazı mı Linda Kazı mı Daha Karlı?
Mast ve Linda kazları arasında kesin olarak “bu ırk her koşulda daha kârlıdır” demek doğru değildir. Çünkü elde edilecek kazanç; palaz fiyatına, yem maliyetine, mera imkânına, kesim yaşına ve ürünün hangi kanaldan satılacağına göre değişir.
Yalnızca kesimlik kaz yetiştirilecekse Mast kazı güçlü bir seçenek olabilir. Etçi vücut yapısı, hızlı gelişimi ve yağlanma eğilimi sayesinde dolgun karkas elde edilebilir. Ancak kazların gereğinden uzun süre beslenmesi, et miktarından çok yağ oranını ve yem giderini artırabilir.
Linda kazı ise daha çok yönlü bir üretim imkânı sunar. Et satışının yanında kuluçkalık yumurta, günlük civciv, büyütülmüş palaz ve damızlık kaz satılabilir. Yumurta veriminin daha yüksek olması, özellikle kuluçka makinesi bulunan işletmelerde sezonda daha fazla yavru elde edilmesini sağlayabilir.
| Üretim hedefi | Daha uygun seçim |
|---|---|
| Yalnızca kesimlik kaz üretimi | Mast kazı |
| Yumurta ve palaz satışı | Linda kazı |
| Damızlık sürü oluşturma | Linda kazı |
| Daha dolgun ve yağlı karkas | Mast kazı |
| Birden fazla gelir kaynağı | Linda kazı |
| Küçük ve orta ölçekli başlangıç | Linda kazı |
Genel kârlılık açısından değerlendirildiğinde Linda kazı bir adım öne çıkmaktadır. Bunun temel nedeni Mast kazından çok daha ağır olması değil; et, yumurta, palaz ve damızlık satışı gibi birden fazla gelir kaynağı sunmasıdır. Buna karşılık hazır müşterisi bulunan ve yalnızca kesimlik kaz üretmek isteyen bir işletme için Mast kazı daha mantıklı olabilir.
Sonuç olarak et üretiminde Mast kazı, çok yönlü ticari yetiştiricilikte ise Linda kazı daha avantajlıdır. Hangi ırk seçilirse seçilsin, kârlılığı asıl belirleyen unsurlar kaliteli damızlık, düşük yem maliyeti, mera kullanımı, yüksek yaşama gücü ve doğru satış planıdır.
